soyabean market : शेतकऱ्यांसाठी आणि व्यापाऱ्यांसाठी सप्टेंबर महिना नेहमीच महत्त्वाचा असतो. सोयाबीनच्या आवकेत घट होत असताना दरांची दिशा काय असेल, याबाबत शेतकऱ्यांना उत्सुकता असते. बाजार माहिती विश्लेषणानुसार सप्टेंबर २०२६ च्या पुढील २५ दिवसांत सोयाबीनचे सरासरी दर ₹६,४०१ ते ₹६,८८५ प्रति क्विंटल दरम्यान राहण्याची शक्यता आहे. हा अंदाज हंगामी आवक कमी होणे आणि MSP वर टिकून राहिलेला प्रीमियम यामुळे वर्तवण्यात आला आहे.
सोयाबीन बाजारातील सध्याची स्थिती काय आहे?
भारताची सोयाबीन तेलाची आयात गेल्या काही वर्षांत लक्षणीय वाढली आहे. २०२३-२४ मध्ये ती ३३.१ लाख टन होती, तर २०२४-२५ मध्ये ती ५४.७ लाख टनांपर्यंत पोहोचली. २०२५-२६ आणि २०२६-२७ मध्येही आयात अनुक्रमे ५१ लाख टन आणि ४८ लाख टन राहण्याचा अंदाज आहे. यावरून देशांतर्गत खाद्यतेल बाजारपेठेतील आयातीवरील अवलंबित्व कायम राहणार असल्याचे दिसून येते.
जागतिक स्तरावर सोयाबीन उत्पादनात वाढ होत आहे. २०२३-२४ मध्ये जागतिक उत्पादन ३९६.४ दशलक्ष टन होते, ते २०२६-२७ पर्यंत ४२३ दशलक्ष टनांपर्यंत वाढण्याची शक्यता आहे. मात्र वाढीचा वेग कमी होत आहे. २०२४-२५ मध्ये ८ टक्के वाढ झाल्यानंतर पुढील वर्षांत वाढ मर्यादित राहण्याची चिन्हे आहेत.
लातूर APMC आणि मागील दरांची तुलना
लातूर APMC हा सोयाबीनसाठी महत्त्वाचा बाजार आहे. २०२५-२६ मध्ये येथे दरांमध्ये मोठी वाढ दिसून आली. ऑक्टोबरमधील सुमारे ₹४,३०० प्रति क्विंटलवरून मे महिन्यात ₹७,१०० पर्यंत दर गेले. ऑगस्ट २०२६ मध्येही दर MSP पेक्षा सुमारे ३०.८ टक्के अधिक राहिले होते.
मागील तीन वर्षांतील सप्टेंबर महिन्यातील सरासरी दर खालीलप्रमाणे होते:
- सप्टेंबर २०२३: ₹४,८६० प्रति क्विंटल
- सप्टेंबर २०२४: ₹४,६४४ प्रति क्विंटल
- सप्टेंबर २०२५: ₹४,३५८ प्रति क्विंटल
या तुलनेत २०२६ चे अंदाजित दर लक्षणीय उच्च पातळीवर आहेत.
आवक आणि मागणी-पुरवठा समीकरण
भारतातील APMC बाजारात सोयाबीनची आवक मुख्यतः ऑक्टोबर ते जानेवारी या कालावधीत केंद्रित असते. नोव्हेंबरमध्ये सर्वाधिक आवक होते. त्यानंतर आवक सातत्याने कमी होत जाते आणि सप्टेंबर महिन्यात ती सुमारे १.२ लाख टनांपर्यंत येते. हंगामोत्तर काळात पुरवठा कमी होणे ही दरांना आधार देणारी बाब आहे.
त्याचवेळी भारताची सोयामील निर्यात सातत्याने घटत आहे. २०२३-२४ मध्ये १९.७ लाख टन होती ती २०२४-२५ मध्ये १७.८ लाख टनांवर आली. २०२५-२६ आणि २०२६-२७ मध्ये ती सुमारे १० लाख टनांवर राहण्याचा अंदाज आहे. निर्यात मागणीत घट झाल्याने देशांतर्गत बाजारात उपलब्धतेवर परिणाम होतो.
सप्टेंबर २०२६ साठी संभाव्य दर
बाजार माहिती विश्लेषण व जोखीम निवारण कक्षा (मा. बाळासाहेब ठाकरे कृषि व्यवसाय व ग्रामीण परिवर्तन प्रकल्प) अंतर्गत केलेल्या अभ्यासानुसार सप्टेंबर २०२६ मध्ये सोयाबीनचे दर ₹६,४०१ ते ₹६,८८५ प्रति क्विंटल दरम्यान राहण्याची शक्यता आहे. हंगामी आवक कमी असणे आणि MSP वर प्रीमियम टिकून राहणे यामुळे बाजारात मजबुती कायम राहण्याचे संकेत आहेत.
शेतकऱ्यांसाठी काय महत्वाचे?
- सप्टेंबर महिन्यात आवक कमी असते, त्यामुळे चांगले दर मिळण्याची शक्यता असते.
- जागतिक उत्पादन वाढत असले तरी देशांतर्गत मागणी-पुरवठा समीकरण दरांना आधार देत आहे.
- आयात वाढल्याने खाद्यतेल बाजारावर दबाव राहतो, परंतु सोयाबीनच्या थेट दरांवर मागील काही महिन्यांपासून मजबुती दिसत आहे.
शेतकऱ्यांनी स्थानिक APMC बाजारातील रोजच्या दरांची माहिती घेत राहावी आणि विक्रीचा निर्णय सावधगिरीने घ्यावा. बाजारातील चढ-उतार लक्षात घेऊन योग्य वेळी विक्री करणे फायदेशीर ठरू शकते.
