harbhara lagvad : रब्बी हंगामातील हरभरा हे महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे कडधान्य पीक आहे. योग्य वेळी पेरणी केल्यास चांगले उत्पन्न मिळते आणि जमिनीची सुपीकताही टिकून राहते. बागायती (सिंचित) हरभरा पिकाची पेरणी करताना वेळेचे नियोजन खूप महत्त्वाचे ठरते. उशिरा पेरणी केल्यास उत्पादनात लक्षणीय घट होऊ शकते. म्हणून शेतकऱ्यांनी योग्य कालावधीत पेरणी पूर्ण करणे गरजेचे आहे.

बागायती हरभरा पेरणीची योग्य वेळ
बागायती हरभऱ्याची पेरणी साधारणतः २० ऑक्टोबर ते १५ नोव्हेंबर या कालावधीत करणे फायदेशीर ठरते. काही भागात १० ऑक्टोबर ते २० नोव्हेंबरपर्यंतही पेरणी करता येते, पण १० नोव्हेंबरपर्यंत पेरणी पूर्ण केल्यास उत्पादन चांगले मिळते.

- १० नोव्हेंबरनंतर पेरणी केल्यास तापमान कमी होऊ लागते.
- उगवण उशीरा होते आणि पिकाची वाढ मंदावते.
- फांद्या, फुले आणि घाटे कमी लागतात, ज्यामुळे उत्पादनात २७ ते ४० टक्क्यांपर्यंत घट होऊ शकते.
काबुली हरभऱ्याची पेरणी फक्त सिंचनाची पूर्ण सोय असेल तरच करावी. देशी हरभरा मात्र जिरायत आणि बागायत दोन्ही ठिकाणी चांगला येतो.
योग्य वाणांची निवड
देशी हरभरा वाण (मर रोग प्रतिकारक्षम आणि उशिरा पेरणीसही योग्य):
- विजय
- विशाल
- दिग्विजय
- फुले विक्रम
- फुले विश्वराज
काबुली हरभरा वाण (अधिक उत्पादन देणारे):
- विराट
- पीकेव्ही-२ (कॉक-२)
- पीकेव्ही-४
- कृपा
या वाणांची निवड जमिनीच्या प्रकारानुसार आणि सिंचनाच्या उपलब्धतेनुसार करावी.

बीजप्रक्रिया कशी करावी?
पेरणीपूर्वी बियाण्याला योग्य प्रक्रिया करणे अत्यंत आवश्यक आहे. यामुळे रोगांपासून संरक्षण मिळते आणि उगवण चांगली होते.

एक किलो बियाण्यास:

- २ ग्रॅम बाविस्टीन
- २ ग्रॅम थायरम
- २५ ग्रॅम रायझोबियम जीवाणू संवर्धन
हे गुळाच्या थंड द्रावणात मिसळून बियाण्याला चोळून घ्यावे. बीजप्रक्रिया केल्यानंतर लगेच पेरणी करावी.
पेरणीनंतर काय काळजी घ्यावी?
पेरणीनंतर जमिनीत पुरेसा ओलावा असेल तर लागवडीपूर्व (उगवणीपूर्व) तणनाशक म्हणून पेंडिमेथालिन फवारावे. यामुळे सुरुवातीच्या काळात तण नियंत्रण होते आणि पीक चांगले वाढते.

पाण्याचे व्यवस्थापनही महत्त्वाचे आहे. बागायती हरभऱ्याला पेरणीवेळी पाण्याशिवाय फुलोऱ्याच्या वेळी (सुमारे ४५ दिवसांनी) आणि घाटे भरण्याच्या वेळी (सुमारे ७५ दिवसांनी) पाणी द्यावे.

शेतकऱ्यांसाठी महत्वाचे टिप्स
- जमीन मध्यम ते भारी आणि चांगल्या निचऱ्याची असावी.
- पेरणी ५ ते ७ सेंटीमीटर खोलीवर करावी.
- दोन ओळीतील अंतर ३० सेंटीमीटर आणि दोन झाडांतील अंतर १० सेंटीमीटर ठेवावे.
- उशिरा पेरणी टाळा. शक्यतो १० नोव्हेंबरपूर्वी पेरणी पूर्ण करा.
रब्बी हंगामात बागायती हरभरा पिकाची पेरणी वेळेवर केल्यास शेतकऱ्यांना चांगले आर्थिक उत्पन्न मिळू शकते. स्थानिक हवामान आणि जमिनीच्या स्थितीनुसार कृषी तज्ज्ञांचा सल्ला घेऊनच पेरणी करावी. योग्य नियोजन आणि व्यवस्थापनाने हरभरा पीक यशस्वी होऊ शकते.






