Crop Insurance: खरीप हंगाम २०२५ मधील पीक नुकसानीमुळे आर्थिक अडचणीत असलेल्या राज्यातील शेतकऱ्यांसाठी एक दिलासादायक बातमी आहे. पीक विम्याची प्रतीक्षा आता संपत आली असून, प्रशासकीय स्तरावर भरपाई वितरणाची प्रक्रिया अंतिम टप्प्यात पोहोचली आहे. आतापर्यंत राज्यासाठी सुमारे ११०० कोटी रुपयांचा विमा निधी मंजूर करण्यात आला आहे.
शेती अभ्यासक अनिल जाधव यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, लवकरच ही रक्कम पात्र शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात वर्ग केली जाणार आहे.
पीक विमा भरपाईचे सूत्र काय आहे?
यावर्षीची पीक विमा भरपाई प्रामुख्याने ‘ईल्ड बेस’ (उत्पन्नावर आधारित) पद्धतीने निश्चित केली जात आहे. यासाठी राज्यभरात करण्यात आलेल्या पीक कापणी प्रयोगांचा (Crop Cutting Experiments) आधार घेतला जातो.
- पीक कापणी प्रयोग: राज्यात एकूण १२,००० प्रयोग नियोजित होते, त्यापैकी ६,००० प्रयोगांचे मूल्यांकन पूर्ण झाले आहे.
- रक्कम कुठे तपासायची? ज्या महसूल मंडळांमधील कॅल्क्युलेशन पूर्ण झाले आहे, त्या शेतकऱ्यांना ‘पीक विमा पोर्टल’वर आपली अंदाजित विमा रक्कम दिसू लागली आहे.
ज्या मंडळांत प्रयोग झाले नाहीत, त्यांचे काय?
राज्यातील सुमारे २,३०० महसूल मंडळांमध्ये तांत्रिक कारणांमुळे पीक कापणी प्रयोग होऊ शकले नाहीत. अशा वेळी:
- शेजारील मंडळांमधील सरासरी उत्पन्न लक्षात घेऊन विम्याची रक्कम ठरवली जात आहे.
- केंद्र सरकारच्या पोर्टलमध्ये या बदलासाठी विशेष तरतूद करण्यात आली असून, याचे काम सध्या युद्धपातळीवर सुरू आहे.
विम्यासाठी पात्रतेचे निकष आणि मिळणारी रक्कम
विमा मिळवण्यासाठी मुख्य निकष म्हणजे पिकाचे झालेले नुकसान.
- नुकसानीची टक्केवारी: ज्या शेतकऱ्यांचे पिकाचे नुकसान ३० टक्क्यांपेक्षा जास्त झाले आहे, त्यांनाच या योजनेचा लाभ मिळणार आहे.
- उंबरठा उत्पन्न: सरासरी उत्पन्नाच्या तुलनेत चालू हंगामातील उत्पन्न किती घटले आहे, यावर विम्याची रक्कम अवलंबून असते.
प्रत्यक्षात किती पैसे मिळणार? सुरुवातीला हेक्टरी साडेसतरा हजार रुपयांच्या चर्चेनंतर, सध्या पोर्टलवर दिसणारी आकडेवारी खालीलप्रमाणे आहे:
- सरासरी भरपाई: बहुतांश शेतकऱ्यांना हेक्टरी ३,००० ते ५,००० रुपये दिसत आहेत.
- जास्तीत जास्त भरपाई: अतिवृष्टी किंवा गंभीर नुकसान झालेल्या काही भागांत ही रक्कम १०,००० ते ३०,००० रुपयांपर्यंत देखील असू शकते.
खात्यात पैसे कधी येणार? (Expected Date)
शेतकऱ्यांचा सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न म्हणजे पैसे कधी मिळणार? कृषी विभागाकडून मिळालेल्या माहितीनुसार:
- राज्य सरकारने विमा कंपन्यांचा आपला हिस्सा (हप्ता) पूर्णपणे भरला आहे.
- विमा कंपन्यांनी काही प्रयोगांवर घेतलेल्या आक्षेपांचे निराकरण केले जात आहे.
- येत्या ७ ते ८ दिवसांत पहिल्या टप्प्यातील पात्र शेतकऱ्यांच्या खात्यात पैसे जमा होण्यास सुरुवात होईल.
टीप: शेतकरी आपला स्टेटस तपासण्यासाठी ‘प्रधानमंत्री फसल विमा योजना’ (PMFBY) पोर्टल किंवा ‘Crop Insurance’ मोबाईल ॲपचा वापर करू शकतात.
खरीप २०२५ चा पीक विमा हा शेतकऱ्यांसाठी मोठा आधार ठरणार आहे. जरी सर्वच ठिकाणी मोठी रक्कम मिळणार नसली, तरी नुकसानीच्या तीव्रतेनुसार मदत मिळण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.
