LPG Cylinder : घरगुती स्वयंपाकासाठी एलपीजी सिलेंडरची अडचण आणि वाढती किंमत अनेकांना त्रासदायक ठरत आहे. सिलेंडर बुक करणे, डिलिव्हरीची वाट पाहणे आणि अधूनमधून टंचाई यामुळे रोजच्या जीवनात अडथळे येतात. या समस्येवर कायमस्वरूपी तोडगा काढण्यासाठी केंद्र सरकारने एक महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयाने घरगुती पाईप नैसर्गिक वायू (PNG) कनेक्शन वाढवण्यासाठी नवीन प्रोत्साहन योजना मंजूर केली आहे. ही योजना १ सप्टेंबर २०२६ पासून लागू होणार आहे.
योजना कशी काम करेल?
सध्या देशात सुमारे १.७४ कोटी घरगुती PNG कनेक्शन आहेत. अनेक ठिकाणी कनेक्शन असूनही गॅस वापर सुरू झालेला नाही किंवा बिलिंग सुरू झालेले नाही. या योजनेअंतर्गत शहर गॅस वितरण (CGD) कंपन्यांना प्रोत्साहन दिले जाईल. प्रत्येक अतिरिक्त बिलिंग सुरू झालेल्या घरगुती PNG कनेक्शनसाठी कंपन्यांना २०० स्टँडर्ड क्यूबिक मीटर (SCM) स्वस्त देशांतर्गत एपीएम गॅस अतिरिक्त मिळेल. हा गॅस त्यांच्या सीएनजी व्यवसायात महागड्या एलएनजीच्या जागी वापरता येईल. त्यामुळे कंपन्यांचा एकूण गॅस खरेदी खर्च कमी होईल.
ही योजना दोन टप्प्यांत (प्रत्येकी सहा महिने) राबवली जाईल. कंपन्यांच्या भांडवली खर्चाची परतफेड सध्या सुमारे १० वर्षे लागते. या योजनेमुळे तो कालावधी अंदाजे ३ वर्षांपर्यंत कमी होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे कंपन्या अधिक वेगाने नवीन भागात पाइपलाइन टाकतील आणि निष्क्रिय कनेक्शन सक्रिय करतील.
सामान्य कुटुंबांना काय फायदा?
- सुरक्षितता: पाईपमधून कमी दाबाने गॅस येतो. सिलेंडर साठवण्याची आणि हाताळण्याची जोखीम नाही. गळती झाल्यास तो हवेपेक्षा हलका असल्याने लवकर विरून जातो.
- सोय: सिलेंडर बुक करण्याची, स्टोअर करण्याची किंवा बदलण्याची गरज नाही. गॅस २४ तास उपलब्ध असतो. वापराप्रमाणे मीटरने बिल येते.
- स्वस्त: युनिटनुसार PNG सामान्यतः एलपीजीपेक्षा स्वस्त असते. फक्त वापरलेल्या गॅसचे पैसे द्यावे लागतात.
- पर्यावरणपूरक: स्वच्छ ज्वलनाने घरातील हवा अधिक चांगली राहते आणि कार्बन उत्सर्जन कमी होते.
- सतत पुरवठा: डिलिव्हरीवर अवलंबून राहावे लागत नाही. विशेषतः उंच इमारती आणि दाट वस्त्यांसाठी हे उपयुक्त आहे.
सरकारने यापूर्वीही काही पावले उचलली आहेत. नियामक मंजुरी जलद करणे, राज्यांना नैसर्गिक वायूवरील व्हॅट ५ टक्क्यांपर्यंत कमी करण्यास प्रोत्साहन, राष्ट्रीय PNG ड्राइव्ह आणि एकत्रित नोंदणी पोर्टल यामुळे प्रक्रिया सुलभ होत आहे. या नवीन योजनेमुळे हा प्रयत्न अधिक मजबूत होईल.
एलपीजीच्या प्रश्नावर परिणाम
अलीकडे जागतिक परिस्थितीमुळे एलपीजी पुरवठ्यात अडचणी आल्या होत्या. पाईप गॅसचा विस्तार वाढल्यास सिलेंडरवर अवलंबित्व कमी होईल. अधिक कुटुंबे PNG कडे वळल्यास घरगुती स्वयंपाक अधिक स्थिर आणि किफायतशीर होईल. सध्या एलपीजी ग्राहकांची संख्या खूप जास्त आहे, त्यामुळे PNG वाढण्याची मोठी संधी आहे.
ही योजना केवळ कंपन्यांसाठी आर्थिक प्रोत्साहन नाही, तर सामान्य नागरिकांसाठी स्वच्छ, सुरक्षित आणि स्वस्त स्वयंपाक गॅस उपलब्ध करून देण्याचे महत्त्वाचे पाऊल आहे. सप्टेंबरपासून ही योजना सुरू झाल्यानंतर पुढील काही महिन्यांत अधिक घरांपर्यंत पाईप गॅस पोहोचण्याची अपेक्षा आहे. ज्यांना PNG उपलब्ध होईल, त्यांनी संबंधित कंपनीकडे कनेक्शन आणि बिलिंग सुरू करण्याबाबत चौकशी करावी. यामुळे एलपीजीचा प्रश्न हळूहळू कमी होण्यास मदत होईल आणि स्वयंपाकाचा खर्चही नियंत्रणात राहील.
