Minimum Support Prices : केंद्र सरकारने विपणन हंगाम २०२७-२८ साठी रब्बी हंगामातील सहा महत्त्वाच्या पिकांचे किमान आधारभूत मूल्य (हमीभाव/MSP) जाहीर केले आहेत. आर्थिक व्यवहारविषयक मंत्रिमंडळ समितीच्या (CCEA) बैठकीत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या अध्यक्षतेखाली हा निर्णय घेण्यात आला. या निर्णयामुळे शेतकऱ्यांना त्यांच्या पिकांसाठी अधिक चांगला आणि हमी असलेला भाव मिळण्याची अपेक्षा आहे.
सरकारचे स्पष्ट उद्दिष्ट शेतकऱ्यांना उत्पादन खर्चाच्या किमान दीड पट (१.५ पट) परतावा सुनिश्चित करणे आणि विशेषतः तेलबिया व डाळवर्गीय पिकांच्या लागवडीला प्रोत्साहन देणे हे आहे. त्यामुळे करडई, मोहरी आणि मसूर सारख्या पिकांमध्ये लक्षणीय वाढ दिसून आली आहे, तर गहू आणि हरभरा या मुख्य पिकांमध्ये तुलनेने कमी वाढ झाली आहे.
रब्बी पिकांचे नवीन हमीभाव (२०२७-२८)
| पिकाचे नाव | नवीन हमीभाव (₹/क्विंटल) | मागील वर्षाच्या तुलनेत वाढ (₹/क्विंटल) |
|---|---|---|
| करडई (Safflower) | ७,२१५ | ६७५ (सर्वाधिक) |
| मोहरी / रेपसीड | ६,६१३ | ४१३ |
| मसूर | ७,३९० | ३९० |
| जव (बार्ली) | २,२८६ | १३६ |
| हरभरा (Gram) | ५,९५८ | ८३ |
| गहू (Wheat) | २,६१० | २५ |
करडईच्या हमीभावात तब्बल ६७५ रुपयांची वाढ झाली असून हा यावर्षीचा सर्वात मोठा बदल आहे. मोहरीला ४१३ रुपये आणि मसूरला ३९० रुपये वाढ मिळाली आहे. याउलट गव्हाचा हमीभाव फक्त २५ रुपये वाढून २,६१० रुपये प्रति क्विंटल झाला आहे, तर हरभऱ्याला ८३ रुपयांची मर्यादित वाढ मिळाली आहे.
शेतकऱ्यांसाठी काय अर्थ आहे?
सरकारच्या अधिकृत आकडेवारीनुसार, नवीन हमीभावामुळे शेतकऱ्यांना उत्पादन खर्चाच्या तुलनेत चांगला मार्जिन मिळणार आहे:
- गहू: सुमारे १०६% परतावा
- मोहरी: सुमारे ९६%
- मसूर: सुमारे ९२%
- हरभरा: सुमारे ५९%
- जव: सुमारे ५८%
- करडई: सुमारे ५०%
यामुळे शेतकऱ्यांच्या हातात सुमारे ९०,९६२ कोटी रुपये जाण्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. खाद्यतेल स्वयंपूर्णतेच्या दिशेने वाटचाल करण्यासाठी तेलबिया पिकांना विशेष प्रोत्साहन देण्याचा प्रयत्न दिसून येतो.
शेतकऱ्यांच्या प्रतिक्रिया आणि चिंता
गेल्या अनेक वर्षांपासून शेतकरी स्वामिनाथन आयोगाच्या शिफारशींनुसार हमीभावात मोठ्या वाढीची मागणी करत आहेत. मुख्य पिकांमध्ये (गहू आणि हरभरा) मर्यादित वाढ झाल्याने काही शेतकरी संतुष्ट नाहीत. यंदाच्या दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर उत्पादन घटण्याची भीती असल्याने आणि खत, बियाणे, मजूर खर्चात वाढ झाल्याने अनेक शेतकरी अधिक वाढीची अपेक्षा करत होते.
तथापि, तेलबिया आणि डाळवर्गीय पिकांमध्ये झालेली वाढ हे सकारात्मक पाऊल आहे. यामुळे शेतकरी पारंपरिक पिकांऐवजी करडई, मोहरी आणि मसूर सारख्या पिकांकडे वळू शकतात. ज्या भागांत पाण्याची उपलब्धता कमी आहे, तेथे हे पीक विविधीकरण फायदेशीर ठरू शकते.
पुढे काय?
रब्बी हंगामाची पेरणी लवकरच सुरू होणार आहे. शेतकऱ्यांनी स्थानिक कृषी विभाग, बाजार समित्या आणि ऑनलाइन पोर्टल्सद्वारे हमीभाव खरेदीबाबत अद्ययावत माहिती घ्यावी. हमीभाव फक्त घोषित केला जातो; प्रत्यक्ष खरेदी प्रक्रिया सुरळित आणि वेळेवर होणे तितकेच महत्त्वाचे आहे.
एकूणच, हा निर्णय तेलबिया व डाळ उत्पादनाला चालना देण्याच्या दिशेने महत्त्वाचा पाऊल आहे. मुख्य पिकांमध्ये अधिक वाढ अपेक्षित असली तरी, उत्पादन खर्चाच्या तुलनेत सुनिश्चित परतावा शेतकऱ्यांसाठी दिलासादायक ठरू शकतो. शेतकरी बांधवांनी नवीन हमीभाव लक्षात घेऊन पेरणीचे नियोजन करावे आणि संबंधित योजनांचा लाभ घ्यावा.
