Pandit Dindayal Upadhyay Swayam Yojana 2026 : महाराष्ट्र शासनाने उच्च शिक्षण घेणाऱ्या अनुसूचित जमाती आणि धनगर समाजातील विद्यार्थ्यांसाठी पंडित दीनदयाळ उपाध्याय स्वयंम योजनेत महत्त्वाचे बदल केले आहेत. महागाई आणि वाढत्या शैक्षणिक खर्चाला लक्षात घेऊन भोजन, निवास आणि निर्वाह भत्त्याच्या रकमेत वाढ करण्यात आली आहे. आता पात्र विद्यार्थ्यांना शिक्षणाच्या ठिकाणानुसार वर्षाला ५० हजार ते ८० हजार रुपये भत्ता मिळणार आहे. तसेच योजनेची व्याप्ती आणि पात्रतेच्या अटींमध्येही सुधारणा झाल्या आहेत.
ही योजना शासकीय वसतिगृहात प्रवेश न मिळालेल्या किंवा ज्या ठिकाणी शासकीय वसतिगृह उपलब्ध नाही अशा विद्यार्थ्यांसाठी आहे. त्यांना भोजन, निवास, निर्वाह आणि शैक्षणिक साहित्यासाठी थेट आर्थिक मदत दिली जाते. रक्कम आधार संलग्न बँक खात्यात डीबीटीद्वारे जमा होते.

आदिवासी विकास विभागाकडून सुधारणा
आदिवासी विकास विभागाने ४ नोव्हेंबर २०२६ रोजी शासन निर्णय जारी करून योजना विस्तृत केली आहे. पूर्वी प्रामुख्याने बारावीनंतरचे उच्च शिक्षण किंवा दहावीनंतरचे दोन वर्षे किंवा त्याहून अधिक कालावधीचे व्यावसायिक/तांत्रिक अभ्यासक्रम घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना लाभ मिळत होता. आता दहावीनंतर दोन वर्षे किंवा त्याहून अधिक कालावधीच्या सर्व शासनमान्य अभ्यासक्रमांसाठी महाराष्ट्रातील मान्यताप्राप्त महाविद्यालये किंवा संस्थांमध्ये शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांनाही लाभ मिळू शकतो. अट एवढीच की, शासकीय वसतिगृहात प्रवेश नसावा किंवा संबंधित ठिकाणी शासकीय वसतिगृह सुविधा उपलब्ध नसावी.
सुधारित वार्षिक भत्ता दर (अनुसूचित जमाती व धनगर समाज दोन्हींसाठी जवळपास समान)
| ठिकाण | भोजन भत्ता | निवास भत्ता | निर्वाह भत्ता | एकूण वार्षिक भत्ता |
|---|---|---|---|---|
| मुंबई, मुंबई उपनगर, नवी मुंबई, ठाणे, पुणे, पिंपरी-चिंचवड, नागपूर | ₹४२,००० | ₹२८,००० | ₹१०,००० | ₹८०,००० |
| इतर विभागीय मुख्यालये व ‘क’ वर्ग महानगरपालिका | ₹३७,००० | ₹२१,००० | ₹१०,००० | ₹६८,००० |
| इतर जिल्ह्यांतील ठिकाणे | ₹३२,००० | ₹१७,००० | ₹८,००० | ₹५७,००० |
| उर्वरित / तालुका स्तरावरील ठिकाणे | ₹३०,००० | ₹१३,००० | ₹७,००० | ₹५०,००० |
याशिवाय वैद्यकीय व अभियांत्रिकी शाखेतील विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक साहित्यासाठी प्रतिवर्ष ₹८,००० तर इतर शाखांतील विद्यार्थ्यांना ₹४,००० अतिरिक्त रक्कम मिळते.
धनगर समाजासाठी विशेष तरतुदी (इतर मागास बहुजन कल्याण विभाग)
६ नोव्हेंबर २०२६ रोजीच्या शासन निर्णयानुसार भटक्या जमाती-क प्रवर्गातील धनगर समाजाच्या विद्यार्थ्यांसाठीही भत्त्यात वाढ करण्यात आली आहे. त्याचबरोबर पात्रतेच्या अटी स्पष्ट केल्या आहेत. ज्या जिल्ह्यांमध्ये शासकीय वसतिगृहे सुरू आहेत, तेथील विद्यार्थ्यांनी प्रथम शासकीय वसतिगृहात प्रवेशासाठी अर्ज करणे बंधनकारक आहे. वसतिगृह उपलब्ध नसलेल्या जिल्ह्यांतील किंवा तालुका स्तरावरील विद्यार्थ्यांना थेट स्वयंम योजनेसाठी अर्ज करता येईल.

पात्रतेच्या मुख्य अटी (सुधारित)
- शासकीय वसतिगृहासाठी अर्ज आवश्यक (ज्या ठिकाणी उपलब्ध आहे).
- आधार क्रमांक राष्ट्रीयीकृत बँक खात्याशी जोडलेला असावा. रक्कम डीबीटीने जमा होते.
- महाविद्यालयातील उपस्थिती किमान ७५ टक्के असावी. तिमाही उपस्थिती पोर्टलवर अपलोड करावी लागते.
- डिप्लोमा पूर्ण करून थेट द्वितीय वर्षात प्रवेश घेतलेल्यांसाठी डिप्लोमाचे गुण विचारात घेतले जातात.
- CGPA चे टक्केवारीत रूपांतर करून महाविद्यालयाचे प्रमाणपत्र आवश्यक.
- मॅट्रिकोत्तर शिष्यवृत्तीतून निर्वाह भत्ता मिळाल्यास स्वयंम योजनेतून पूर्ण निर्वाह भत्ता मिळत नाही.
- महाविद्यालय महानगरपालिका हद्दीपासून ५ किमी परिसरात असल्यास प्रमाणपत्र आवश्यक.
- कायम निवास व महाविद्यालय वेगवेगळ्या तालुक्यात असल्यास अंतर २० किमीपेक्षा जास्त असावे.
- लाभ अभ्यासक्रम सुरू झाल्याच्या तारखेपासून मिळतो.
- दरवर्षी नूतनीकरणाचा अर्ज सादर करणे आवश्यक.
- पदवी प्रवेशासाठी किमान ५० टक्के गुण आवश्यक (पदव्युत्तरासाठीही पदवीत किमान ५० टक्के).
- वसतिगृह प्रवेश मिळाला तरी महाविद्यालय १५ किमीपेक्षा दूर आणि जाणे गैरसोयीचे असल्यास संमतीने स्वयंम लाभ देता येतो.
शासन निर्णय कधीपासून लागू?
अनुसूचित जमातीसाठीच्या सुधारणा शासन निर्णय निर्गमित झाल्याच्या दिनांकापासून लागू आहेत. धनगर समाजासाठी सुधारित भत्ता दर सन २०२६-२७ पासून लागू आहेत.

अर्ज कसा करावा?
अधिकृत पोर्टल: https://swayam.mahaonline.gov.in/
शासन निर्णय डाउनलोड करण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या GR पोर्टलवर संबंधित दिनांकाचे निर्णय तपासा (आदिवासी विकास विभाग ४ नोव्हेंबर २०२६ आणि इतर मागास बहुजन कल्याण विभाग ६ नोव्हेंबर २०२६).
ही सुधारणा उच्च शिक्षणासाठी संघर्ष करणाऱ्या आदिवासी आणि धनगर विद्यार्थ्यांना आर्थिक आधार देणारी आहे. पात्र विद्यार्थ्यांनी अटी काळजीपूर्वक तपासून अर्ज करावा आणि अधिकृत पोर्टल व महाविद्यालय यांच्याशी संपर्क ठेवावा.







