Mahila Bachat Gat : आजकाल अनेक महिलांना स्वतःचा छोटा व्यवसाय सुरू करायचा असतो. शिवणकाम, दुग्धव्यवसाय, किराणा दुकान, ब्युटी पार्लर, पापड-वडी बनवणे किंवा इतर घरगुती उद्योग… पण भांडवलाची अडचण येते. अशा वेळी महिला बचत गट (Self Help Group) ही योजना खूप उपयोगी ठरते. महाराष्ट्रात ‘उमेद’ (महाराष्ट्र राज्य ग्रामीण जीवनोन्नती अभियान) आणि महिला आर्थिक विकास महामंडळ (माविम) यांच्या माध्यमातून बचत गटांना स्वस्त दरात कर्ज उपलब्ध होत आहे.
काय आहे ही सुविधा?
बचत गटाला बँकेकडून मिळणाऱ्या कर्जावर व्याज अनुदान (Interest Subvention) मिळते. ₹३ लाखांपर्यंतच्या कर्जावर वार्षिक फक्त ७ टक्के व्याजदर लागू होतो. यापेक्षा जास्त रकमेसाठी बँकेचा सामान्य व्याजदर लागू होतो, पण नियमित परतफेड केल्यास कर्जाची मर्यादा वाढते. काही जिल्ह्यांमध्ये बचत गटांना ₹१० लाख ते ₹२५ लाखांपर्यंतही कर्ज मिळू शकते, आणि कोणतेही तारण किंवा जामीनदार लागत नाही.
ही योजना ग्रामीण आणि शहरी दोन्ही भागांतील महिला बचत गटांसाठी लागू आहे. गट नियमित बचत करत असेल, बैठका घेत असेल आणि आधीचे कर्ज वेळेवर फेडले असेल, तर नवीन कर्ज सहज मिळते.
व्यवसाय सुरू करण्यासाठी कशी मदत मिळते?
१. सुरुवातीचा फिरता निधी
गट स्थापन झाल्यानंतर काही महिन्यांत ₹३०,००० पर्यंत फिरता निधी मिळतो. हा निधी गटांतर्गत कर्ज देण्यासाठी वापरता येतो.
२. समुदाय गुंतवणूक निधी
पुढील टप्प्यात ₹६०,००० पर्यंतचा निधी मिळतो. नियमित परतफेड केल्यास आणखी निधी मिळण्याची शक्यता असते.
३. बँक कर्ज
सहा महिने गट चालवल्यानंतर बँक कर्ज मिळते. पहिले कर्ज साधारण ₹१.५० लाखांपासून सुरू होते. नियमित परतफेड केल्यास ₹३ लाखांपर्यंत ७% दराने कर्ज मिळते. या पैशातून मशीन खरेदी, कच्चा माल, जागा भाड्याने घेणे किंवा मार्केटिंगसाठी खर्च करता येतो.
४. व्यावसायिक मार्गदर्शन
उमेद आणि माविम यांच्याकडून कौशल्य विकास प्रशिक्षण, बाजारपेठ जोडणी आणि हिशेब ठेवण्याचे मार्गदर्शनही मिळते. त्यामुळे फक्त पैसे मिळून थांबत नाही, तर व्यवसाय टिकवण्यासाठीही मदत होते.
कोण पात्र आहे?
- किमान १०-१२ महिलांचा गट असावा.
- गट नियमित बचत करत असावा आणि बँक खाते असणे आवश्यक आहे.
- गटातील महिलांचे वय साधारण १८ वर्षांपुढे असावे.
- आधीचे कर्ज थकवलेले नसावे.
- ग्रामीण भागातील गटांना ‘उमेद’ आणि शहरी/इतर गटांना ‘माविम’ यांच्याकडून मदत मिळते.
अर्ज कसा करावा?
जवळच्या ग्रामपंचायत, तालुका स्तरावरील उमेद कार्यालय किंवा माविमच्या जिल्हा कार्यालयात संपर्क साधा. गटाचे हिशेब, बचत पुस्तके आणि सदस्य यादी सोबत घ्या. बँक लिंकेजसाठी संबंधित बँक शाखेतही अर्ज करता येतो. काही ठिकाणी ऑनलाइन प्रक्रियाही सुरू आहे.
वास्तविक फायदा काय?
७% व्याजदर म्हणजे खासगी सावकार किंवा मायक्रोफायनान्स कंपनीच्या तुलनेत खूप स्वस्त. नियमित परतफेड केल्यास पुढच्या वेळी जास्त रक्कम मिळते. अनेक महिलांनी या माध्यमातून शिवणकेंद्र, दुग्धव्यवसाय, मसाला पावडर, हस्तकला उत्पादने असे व्यवसाय यशस्वीपणे सुरू केले आहेत. गट म्हणून काम केल्यामुळे जोखीमही कमी होते आणि एकमेकांना मदत होते.
जर तुमच्या गावात किंवा वस्तीत महिला बचत गट असेल किंवा नवीन गट स्थापन करायचा असेल, तर आत्ताच संबंधित कार्यालयाशी संपर्क साधा. स्वस्त कर्ज आणि मार्गदर्शन मिळाल्यास छोटा व्यवसाय मोठा होऊ शकतो. आर्थिक स्वावलंबन हेच खरे सक्षमीकरण आहे.
