Dushkali Nuksan Bharpai : महाराष्ट्रातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये गेल्या २० ते २५ दिवसांपासून पावसाचा खंड सुरू आहे. या दीर्घ कोरड्या काळामुळे शेतकऱ्यांच्या पिकांचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाले आहे. काही ठिकाणी पिके पूर्णपणे वाळून गेली आहेत, तर काही ठिकाणी उभी असलेली पिकेही उत्पादन देण्याची शक्यता कमी झाली आहे. सोयाबीन, तूर, कपाशी, बाजरी यासारख्या खरीप पिकांना याचा सर्वाधिक फटका बसला आहे.
पिकांचे नुकसान कसे झाले आहे?
पावसाच्या दीर्घ खंडामुळे जमिनीतील ओलावा पूर्णपणे कमी झाला आहे. पिके वाळत चालली आहेत आणि उत्पादन क्षमता मोठ्या प्रमाणात घसरली आहे. काही ठिकाणी कीड व रोगांचा प्रादुर्भावही वाढला आहे. उपग्रह प्रतिमा किंवा तंत्रज्ञान आधारित डेटा यातून हे नुकसान स्पष्ट दिसणार नाही, कारण पिके जळलेली नाहीत किंवा पूर्णपणे नष्ट झालेली दिसत नाहीत. मात्र प्रत्यक्ष शेतात जाऊन पाहिल्यास नुकसान स्पष्ट जाणवते. म्हणूनच प्रत्यक्ष पंचनामा आणि शेती पाहणी अत्यंत गरजेची आहे.
जिल्हाधिकाऱ्यांनी समित्या स्थापन केल्या
या परिस्थितीत विविध जिल्ह्यांतील शेतकऱ्यांनी पंचनामा, सर्वेक्षण आणि नुकसान भरपाईची मागणी केली होती. या मागणीनुसार जिल्हाधिकाऱ्यांनी तहसिलदार किंवा प्रादेशिक अधिकारी यांच्या अध्यक्षतेखाली समित्या स्थापन केल्या आहेत. या समित्यांमध्ये तालुका कृषी अधिकारी यांचाही समावेश आहे. अकोला, धाराशिव, सोलापूर, जालना, बुलढाणा, वाशिम, हिंगोली यासारख्या जिल्ह्यांमध्ये पंचनामे आणि पाहणी दौरे सुरू झाले आहेत. काही ठिकाणी जिल्हाधिकाऱ्यांनी स्वतः पाहणी दौरे केले आहेत.
शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाच्या सूचना
जर तुमच्या पिकाला नुकसान झाले असेल आणि तुम्ही पीक विमा भरला असेल, तर खालील गोष्टी लक्षात ठेवा:
- पंचनामा किंवा अधिकृत पाहणी पूर्ण होईपर्यंत शेतातील पिके काढू नका, रोटाव्हेटर चालवू नका किंवा उपटून टाकू नका. अन्यथा नुकसान भरपाई मिळण्यात अडचण येऊ शकते.
- शेतातील नुकसानीचे फोटो आणि व्हिडिओ घ्या.
- तुमच्या कृषी सहाय्यक, तालुका कृषी अधिकारी किंवा कृषी विभागाशी संपर्क साधा.
- पीएम फसल बीमा योजना (PMFBY) अॅपवर वैयक्तिक दावा नोंदवण्याचा प्रयत्न करा. यामध्ये फोटो आणि व्हिडिओ आपोआप रेकॉर्ड होतात, जे पुरावा म्हणून उपयोगी ठरतात.
- शक्य तितके पुरावे कृषी विभागाकडे सादर करा, जेणेकरून योग्य भरपाई मिळू शकेल.
पीक विमा आणि नुकसान भरपाई
पीक विमा घेतलेल्या शेतकऱ्यांना योग्य पंचनामा झाल्यास नुकसान भरपाई मिळण्याची शक्यता आहे. मात्र विमा नसलेल्या शेतकऱ्यांसाठीही सरकारकडून मदतीची मागणी होत आहे. शेतकरी बांधव सरसकट दुष्काळ जाहीर करून मदत देण्याची मागणी करत आहेत. सध्या पंचनामे सुरू असल्याने प्रत्येक शेतकऱ्याने आपल्या भागातील कृषी कार्यालयाशी संपर्क साधून पाहणीची माहिती घ्यावी.
पुढील पावले काय?
जिल्हा प्रशासन आता प्रभावित महसूल मंडळांमध्ये पाहणी दौरे करत आहे. शेतकऱ्यांनी शांत राहून अधिकृत प्रक्रियेचे पालन करावे. फोटो, व्हिडिओ आणि वैयक्तिक दावे वेळेवर सादर केल्यास नुकसान भरपाई मिळण्याची शक्यता वाढते. स्थानिक कृषी सहाय्यक आणि तालुका कार्यालयाशी नियमित संपर्क ठेवा.
पावसाच्या खंडामुळे शेतकऱ्यांची चिंता वाढली आहे. मात्र योग्य दस्तऐवजीकरण आणि अधिकृत पंचनामा झाल्यास मदत मिळू शकते. शेतकरी बांधवांनी एकत्र येऊन आपल्या भागातील नुकसान अधिकाऱ्यांच्या निदर्शनास आणावे.
