Wheat Varieties: गहू पेरताना पेरणीची वेळ आणि वाणाची निवड योग्य का असावी? 

Wheat Varieties : यंदा रब्बी हंगामात गहू पेरताना अनेक शेतकऱ्यांसमोर एकच प्रश्न आहे – शेतात पाणी मर्यादित आहे, मग दोन-तीन पाण्याच्या पाळ्यांमध्ये गहू घेता येईल का? आणि अशा परिस्थितीत कोणते वाण निवडावे?

यावर्षी एल निनो आणि दुष्काळसदृश परिस्थितीमुळे तापमान सरासरीपेक्षा जास्त राहण्याची शक्यता आहे. पेरणी उशिरा झाली तर दाणे भरण्याच्या अवस्थेत पिकाला उष्णतेचा फटका बसू शकतो. म्हणूनच यंदा पाण्याची उपलब्धता आणि पेरणीची वेळ लक्षात घेऊन वाण निवडणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. योग्य नियोजन केले तर मर्यादित पाण्यातही चांगले उत्पादन मिळू शकते.

पेरणीची योग्य वेळ का महत्त्वाची आहे?

गहू थंड हवामानात चांगले येते. वेळेवर पेरणी केल्यास पीक चांगल्या प्रकारे वाढते आणि दाणे भरण्याच्या वेळी तापमान अनुकूल राहते. उशिरा पेरणी केल्यास उत्पादन घटण्याची शक्यता असते.

व्हॉट्सॲप ग्रुप येथे क्लीक करा
टेलिग्राम ग्रुप येथे क्लीक करा

सामान्य शिफारस केलेली पेरणीची वेळ:

  • जिरायत (कोरडवाहू) : ३१ ऑक्टोबरपर्यंत पूर्ण करावी.
  • मर्यादित सिंचन : २५ ऑक्टोबर ते ५ नोव्हेंबर.
  • बागायती वेळेवर पेरणी : १ ते १५ नोव्हेंबर.
  • बागायती उशिरा पेरणी : १५ डिसेंबरपर्यंत शक्य आहे, पण उत्पादन कमी येते.

यंदा तापमान जास्त राहण्याची शक्यता असल्याने शक्य तितक्या लवकर पेरणी पूर्ण करणे फायदेशीर ठरेल.

मर्यादित पाण्यासाठी (दोन-तीन पाण्याच्या पाळ्या) कोणते वाण निवडावे?

पाणी कमी असल्यास कमी कालावधीचे, पाण्याचा ताण सहन करणारे आणि रोगप्रतिकारक वाण निवडावेत. अशा परिस्थितीत खालील वाण उपयुक्त ठरतात:

  • नेत्रावती (एनआयएडब्ल्यू १४१५) : जिरायत किंवा एका ओलिताखाली चांगले. तांबेरा रोगास प्रतिकारक. चपातीसाठी उत्तम. जिरायतीत १८-२० क्विंटल आणि एका ओलिताखाली २७-३० क्विंटलपर्यंत उत्पादन.
  • पंचवटी (एनआयएडब्ल्यू १५) : जिरायती वेळेवर पेरणीसाठी योग्य. टपोरे, चमकदार दाणे. तांबेरा रोगास प्रतिकारक. उत्पादन १२-१५ क्विंटल.
  • फुले अनुपम (एनआयएडब्ल्यू ३६२४) : नियंत्रित पाण्यावर आणि एका ओलिताखाली चांगले. पाण्याचा ताण सहन करते. चपातीसाठी उत्तम. उत्पादन ३०-३५ क्विंटल.
  • फुले सात्त्विक (एनआयएडब्ल्यू ३१७०) : नियंत्रित पाण्यावर पेरणीसाठी योग्य. बिस्कीट निर्मितीसाठीही उपयुक्त. उत्पादन ३५-४० क्विंटल.
  • एमएसीएस ४०२८ : जिरायतीसाठी बन्सी वाण. तांबेरा रोगास प्रतिकारक. शेवया, कुरड्यासाठी उत्तम.

या वाणांची निवड करताना स्थानिक उपलब्धता आणि आपल्या मातीचा प्रकारही लक्षात घ्या.

चार-पाच पाणी उपलब्ध असल्यास कोणते वाण?

पाणी थोडे जास्त उपलब्ध असेल तर बागायती वेळेवर पेरणीसाठी खालील वाण चांगले काम करतात:

  • फुले समाधान (एनआयएडब्ल्यू १९९४) : वेळेवर आणि उशिरा दोन्ही पेरणीसाठी उत्तम. तांबेरा आणि मावा किडीस प्रतिकारक. चपातीची प्रत उत्कृष्ट. वेळेवर पेरणीत ४५-५० क्विंटल आणि उशिरा पेरणीत ४२-४५ क्विंटल.
  • त्र्यंबक (एनआयएडब्ल्यू ३०१) : वेळेवर बागायती पेरणीसाठी. मध्यम टपोरे दाणे. चपातीसाठी उत्तम. उत्पादन ४०-४५ क्विंटल.
  • तपोवन (एनआयएडब्ल्यू ९१७) : वेळेवर पेरणीसाठी. उत्पादन ४५-५० क्विंटल.
  • गोदावरी (एनआयडीडब्ल्यू २९५) : बन्सी वाण. टपोरे, चमकदार दाणे. शेवया-पास्तासाठी उत्तम. उत्पादन ४५-५० क्विंटल.

उशिरा पेरणी करावी लागली तर काय करावे?

पेरणी १५ नोव्हेंबरनंतर उशिरा होत असेल तर:

  • कमी कालावधीचे वाण निवडा (उदा. फुले समाधान).
  • बियाण्याचे प्रमाण थोडे वाढवा (१२५-१५० किलो प्रति हेक्टर).
  • पेरणीतील अंतर कमी ठेवा.
  • खत आणि पाणी व्यवस्थापन काटेकोरपणे करा.

उशिरा पेरणीत प्रत्येक पंधरवड्याने उत्पादनात घट होऊ शकते, म्हणून शक्य तितक्या लवकर पेरणी पूर्ण करा.

काही महत्त्वाच्या टिप्स

  • पेरणीपूर्वी थायरम किंवा योग्य बुरशीनाशकाने बीजप्रक्रिया करा (३ ग्रॅम प्रति किलो बियाणे).
  • जिरायतीसाठी ७५-१०० किलो, बागायती वेळेवर १००-१२५ किलो आणि उशिरा पेरणीसाठी १२५-१५० किलो बियाणे वापरा.
  • शेणखत किंवा कंपोस्ट खत चांगल्या प्रमाणात मिसळा.
  • पाणी उपलब्धतेनुसार सिंचनाचे नियोजन आधीच करा. दोन-तीन पाण्यात पहिले पाणी २०-२२ दिवसांनी, दुसरे ४०-४२ दिवसांनी आणि तिसरे ६०-६५ दिवसांनी देणे योग्य ठरते.

यंदाची परिस्थिती आव्हानात्मक आहे, पण योग्य वेळी पेरणी आणि आपल्या पाण्याच्या उपलब्धतेनुसार वाण निवडल्यास चांगले उत्पादन मिळू शकते. स्थानिक कृषी अधिकारी किंवा कृषी विद्यापीठाच्या शिफारशींनुसार अंतिम निर्णय घ्या.