balsangopan yojana महाराष्ट्रातील अनाथ, निराधार आणि संकटग्रस्त परिस्थितीत जीवन जगणाऱ्या बालकांसाठी एक महत्त्वाची योजना राबवली जात आहे. या योजनेचे नाव क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले बालसंगोपन योजना असे आहे. या योजनेअंतर्गत पात्र बालकांच्या संगोपनासाठी दरमहा ₹2,250 आर्थिक मदत दिली जाते.
आता या योजनेसाठी अर्ज करण्याची प्रक्रिया आणखी सोपी करण्यात आली आहे. महिला व बालविकास विभागाने अर्ज प्रक्रिया ऑनलाइन केली असून, लाभार्थ्यांना महाराष्ट्र शासनाच्या MahaDBT 2.0 पोर्टलवरून घरबसल्या अर्ज करता येणार आहे.
विशेष म्हणजे, अर्ज नोंदणीपासून कागदपत्रांची पडताळणी आणि अर्जाची स्थिती तपासण्यापर्यंतची प्रक्रिया ऑनलाइन करण्यात आली आहे. त्यामुळे पात्र कुटुंबांना योजनेचा लाभ घेणे अधिक सोयीचे होणार आहे.
या लेखामध्ये बालसंगोपन योजना काय आहे, दरमहा किती पैसे मिळतात, कोण पात्र आहे, कोणती कागदपत्रे लागतात आणि ऑनलाइन अर्ज कसा करायचा याची संपूर्ण माहिती जाणून घेऊया.
बालसंगोपन योजना 2026 म्हणजे काय?
महाराष्ट्र शासनाच्या महिला व बालविकास विभागामार्फत ही योजना राबवण्यात येते. ज्या बालकांचे आई-वडील मृत्यू पावले आहेत किंवा विविध कारणांमुळे बालकांना पालकांचे पुरेसे संगोपन मिळत नाही, अशा गरजू बालकांना कौटुंबिक वातावरणात आधार मिळावा हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.
या योजनेअंतर्गत बालकांना संस्थेमध्ये न ठेवता नातेवाईक किंवा संगोपनकर्त्याच्या माध्यमातून कुटुंबात राहून शिक्षण आणि संगोपनाची संधी उपलब्ध करून दिली जाते.
बालसंगोपन योजनेअंतर्गत किती अनुदान मिळते?
या योजनेअंतर्गत पात्र बालकासाठी दरमहा ₹2,250 इतके परिपोषण अनुदान दिले जाते.
| अनुदानाचा तपशील | रक्कम |
|---|---|
| बालकासाठी मासिक अनुदान | ₹2,250 |
| 12 महिन्यांचे अनुदान | ₹27,000 |
| स्वयंसेवी संस्थेसाठी सहाय्यक अनुदान | ₹250 प्रतिमहिना |
| एकूण सहाय्यक अनुदानासह | ₹2,500 |
महत्त्वाचे म्हणजे ₹250 हे स्वयंसेवी संस्थेसाठी असलेले सहाय्यक अनुदान आहे. ते बालकाला मिळणाऱ्या ₹2,250 मध्ये समाविष्ट नाही.
योजनेचा लाभ मंजूर झाल्यानंतर नियमानुसार थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) पद्धतीने बँक खात्यात जमा केला जातो.
बालसंगोपन योजनेसाठी पात्रता काय आहे?
या योजनेचा लाभ सर्व बालकांना मिळत नाही. शासनाने निश्चित केलेल्या अटी पूर्ण करणाऱ्या बालकांनाच या योजनेचा लाभ मिळतो.
- लाभार्थी बालकाचे वय 0 ते 18 वर्षांच्या दरम्यान असावे.
- अर्जदार महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी असावा.
- बालक भारतीय नागरिक असावे.
- कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹2.50 लाखांपेक्षा कमी असावे.
- अनाथ, एकल पालक असलेली आणि संकटग्रस्त परिस्थितीतील बालके पात्रतेनुसार लाभ घेऊ शकतात.
- पालक गंभीर आजाराने ग्रस्त असल्यास किंवा इतर विशेष परिस्थिती असल्यास नियमानुसार अर्ज करता येतो.
- तीन वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या बालकाचे शाळेत प्रवेशित असणे आवश्यक आहे.
- अर्ज करताना बालक 18 वर्षांचे होण्यासाठी किमान सहा महिने शिल्लक असणे आवश्यक आहे.
सामान्यतः एका कुटुंबातील जास्तीत जास्त दोन बालकांना लाभ दिला जातो. कोविड किंवा आपत्तीमुळे पालक गमावलेल्या बालकांसाठी नियमांनुसार अपवाद लागू होऊ शकतात.
कोणत्या बालकांना या योजनेचा लाभ मिळू शकतो?
खालील परिस्थितीतील बालकांना नियमानुसार लाभ मिळू शकतो.
- आई किंवा वडील यांच्यापैकी एकाचा मृत्यू झालेला असल्यास.
- दोन्ही पालकांचा मृत्यू झालेला असल्यास.
- घटस्फोट किंवा विभक्त राहण्यामुळे एकल पालकासोबत राहणारी बालके.
- पालकांनी बालकाला सोडून दिले असल्यास.
- पालक तुरुंगात असल्यास.
- पालक गंभीर आजाराने ग्रस्त असल्यास.
- पालकांच्या अपंगत्वामुळे बालकाचे संगोपन करणे शक्य नसल्यास.
- इतर गंभीर संकटग्रस्त परिस्थितीतील बालके.
अंतिम पात्रता संबंधित कागदपत्रे आणि बालकल्याण समितीच्या शिफारशीच्या आधारे निश्चित केली जाते.
बालसंगोपन योजनेसाठी आवश्यक कागदपत्रे balsangopan yojana
ऑनलाइन अर्ज करण्यापूर्वी खालील कागदपत्रे तयार ठेवावीत.
- बालकाचे आधार कार्ड.
- आई, वडील किंवा संगोपनकर्त्याचे आधार कार्ड.
- बालकाचा जन्म दाखला.
- रहिवासी दाखला.
- उत्पन्नाचा दाखला.
- शाळेचा बोनाफाईड दाखला किंवा शाळा सोडल्याचा दाखला.
- बँक पासबुकची प्रत.
- बालकाचा फोटो.
- पालकांचा मृत्यू दाखला (लागू असल्यास).
- आवश्यकतेनुसार वैद्यकीय प्रमाणपत्र.
- आवश्यकतेनुसार पोलीस अहवाल.
- संगोपनकर्त्याचे हमीपत्र.
