anudan wadh महाराष्ट्रातील दुष्काळग्रस्त आणि नैसर्गिक आपत्तीमुळे नुकसान झालेल्या शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. केंद्र सरकारने राष्ट्रीय आपत्ती प्रतिसाद निधी अर्थात NDRF अंतर्गत दिल्या जाणाऱ्या आर्थिक मदतीच्या दरांमध्ये वाढ केली आहे. यामुळे शेतीपिकांचे नुकसान, फळबागांचे नुकसान, पशुधनाची हानी तसेच घरांची पडझड झाल्यास मिळणाऱ्या आर्थिक मदतीत वाढ होणार आहे.
नवीन निकषांनुसार जिरायती शेतीसाठी मिळणारी मदत 8,500 रुपयांवरून 11,000 रुपये प्रतिहेक्टर करण्यात आली आहे. तर बागायती शेतीसाठी 22,000 रुपये आणि फळबागांच्या नुकसानीसाठी 30,000 रुपये प्रतिहेक्टर मदत निश्चित करण्यात आली आहे.
या निर्णयामुळे महाराष्ट्रातील दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना दिलासा मिळण्याची अपेक्षा आहे.
NDRF च्या नवीन नियमांनुसार शेती नुकसानभरपाई किती मिळणार?
केंद्र सरकारने शेतीपिकांच्या नुकसानीसाठी मदतीच्या रकमेत वाढ केली आहे. नवीन दरांनुसार शेतकऱ्यांना पुढीलप्रमाणे आर्थिक मदत मिळू शकते.
| शेतीचा प्रकार | जुना मदत दर | नवीन मदत दर |
|---|---|---|
| जिरायती शेती | ₹8,500 | ₹11,000 |
| बागायती शेती | ₹17,000 | ₹22,000 |
| फळबागा | ₹22,500 | ₹30,000 |
हे दर प्रतिहेक्टरनुसार आहेत. प्रत्यक्ष मदत देताना नुकसानाचे प्रमाण, पात्रता आणि शासनाचे लागू निकष विचारात घेतले जातील.
पशुधनाच्या नुकसानीसाठीही मदतीत वाढ
नैसर्गिक आपत्तीमध्ये जनावरांचा मृत्यू झाल्यास पशुपालकांना आर्थिक मदत दिली जाते. आता या मदतीच्या रकमेतही वाढ करण्यात आली आहे.
नवीन दरांनुसार:
- गाय, म्हैस यांसारख्या मोठ्या जनावरांसाठी ₹50,000 पर्यंत मदत.
- शेळी आणि मेंढीसारख्या लहान जनावरांसाठी ₹5,500 पर्यंत मदत.
- ओझे वाहणाऱ्या जनावरांसाठी ₹25,400 पर्यंत मदत.
- कोंबड्यांच्या नुकसानीसाठी प्रतिकोंबडी ₹130 मदत.
यामुळे शेतीसोबत पशुपालन करणाऱ्या शेतकरी कुटुंबांनाही आर्थिक आधार मिळू शकतो.
नैसर्गिक आपत्तीत मृत्यू झाल्यास कुटुंबाला 8 लाख रुपये
नैसर्गिक आपत्तीमुळे एखाद्या व्यक्तीचा मृत्यू झाल्यास संबंधित कुटुंबाला दिल्या जाणाऱ्या सानुग्रह अनुदानातही वाढ करण्यात आली आहे.
पूर्वी मृत व्यक्तीच्या कुटुंबाला 4 लाख रुपये आर्थिक मदत दिली जात होती. नवीन निकषांनुसार ही मदत वाढवून 8 लाख रुपये करण्यात आली आहे.
घर पडल्यास किती आर्थिक मदत मिळणार?
अतिवृष्टी, पूर किंवा इतर नैसर्गिक आपत्तीमुळे घरांचे नुकसान झाल्यास मिळणाऱ्या आर्थिक मदतीतही वाढ करण्यात आली आहे.
| घराच्या नुकसानीचा प्रकार | जुनी मदत | नवीन मदत |
|---|---|---|
| पूर्ण घर पडल्यास | ₹1,25,000 | ₹1,60,000 |
| दुर्गम भागातील घर | ₹1,30,000 | ₹1,70,000 |
| तातडीची मदत | ₹5,000 | ₹8,500 |
यामुळे नैसर्गिक आपत्तीमुळे घरांचे नुकसान झालेल्या कुटुंबांना अधिक आर्थिक मदत मिळण्याचा मार्ग मोकळा होणार आहे.
महाराष्ट्रातील दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना कसा फायदा होणार?
महाराष्ट्रातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये यंदा पावसाच्या अनियमिततेमुळे खरीप पिकांचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाले आहे. विशेषतः मराठवाडा आणि विदर्भातील शेतकऱ्यांना दुष्काळाचा मोठा फटका बसला आहे.
राज्य सरकारकडून दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांच्या मदतीसाठी केंद्र सरकारकडे आर्थिक प्रस्ताव सादर करण्यात आला आहे. नवीन NDRF दर लागू झाल्यामुळे नुकसानभरपाईच्या प्रस्तावामध्ये वाढ होण्याची शक्यता आहे.
मात्र, नवीन दरांनुसार प्रत्यक्ष मदत मिळण्यासाठी राज्य सरकारची मंजुरी, नुकसान पंचनामे, पात्रता आणि अधिकृत अंमलबजावणीचे आदेश महत्त्वाचे ठरणार आहेत.
नवीन दर कधीपासून लागू होणार?
केंद्र सरकारच्या सुधारित NDRF निकषांचा कालावधी 2026-27 ते 2030-31 असा पाच वर्षांसाठी निश्चित करण्यात आला आहे.
मात्र, महाराष्ट्रात या दरांची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी आणि शेतकऱ्यांच्या खात्यात मदत जमा होण्याबाबत राज्य सरकारचे अधिकृत निर्णय आणि शासन निर्देश महत्त्वाचे असतील.
त्यामुळे शेतकऱ्यांनी आपल्या पिकांच्या नुकसानीचे पंचनामे, बँक खाते आणि आवश्यक कागदपत्रांची माहिती अद्ययावत ठेवावी.
निष्कर्ष
केंद्र सरकारने NDRF अंतर्गत नुकसानभरपाईच्या दरांमध्ये केलेली वाढ ही शेतकरी आणि नैसर्गिक आपत्तीग्रस्त नागरिकांसाठी महत्त्वाची बाब आहे. जिरायती, बागायती आणि फळबागांच्या नुकसानीसाठी वाढीव मदत मिळण्याची तरतूद करण्यात आली आहे.
मात्र, नवीन दर जाहीर झाले म्हणजे प्रत्येक शेतकऱ्याच्या खात्यात आपोआप वाढीव रक्कम जमा होईल असे नाही. प्रत्यक्ष लाभासाठी शासनाचे निकष आणि अधिकृत निर्णय लागू राहतील.
